Cynulliad Gogledd Iwerddon

Cynulliad Gogledd Iwerddon

Beth mae’n wneud?

Mae Cynulliad Gogledd Iwerddon yn cynrychioli pobl Gogledd Iwerddon ac mae ganddo’r pŵer i wneud penderfyniadau a phasio deddfau yn y meysydd canlynol:

• amaethyddiaeth a datblygu cefn gwlad
• diwylliant a’r celfyddydau
• datblygiad economaidd
• addysg ag hyfforddiant
• yr amgylchedd
• iechyd a gwasanaethau cymdeithasol
• tai
• diwydiant, masnach a buddsoddiad
• llywodraeth leol
• chwaraeon a hamdden
• twristiaeth
• cynllunio tref a gwlad
• trafnidiaeth a ffyrdd
• amddiffyniad rhag dŵr a llifogydd    

Gelwir y rhain yn faterion a drosglwyddir.  Caiff meysydd fel plismona a chyfiawnder troseddol eu galw’n faterion a gedwir yn ôl. Ar hyn o bryd, Llywodraeth y DU sy’n gwneud penderfyniadau ar y materion hyn, ond gallan nhw drosglwyddo cyfrifoldeb i Gynulliad Gogledd Iwerddon.
Mae meysydd fel amddiffyn a threthiant yn faterion sy’n cael eu heithrio, sy’n golygu eu bod nhw’n parhau i fod yn gyfrifoldeb Senedd y DU.
Sut mae wedi ei ffurfio?
Mae 108 o Aelodau etholedig o’r Cynulliad Deddfwriaethol.  Mae chwech o Aelodau o’r Cynulliad Deddfwriaethol yn cynrychioli pob un o’r 18 o etholaethau yng Ngogledd Iwerddon.
Caiff y Cynulliad ei arwain gan y Weithrediaeth sy’n cynnwys y Prif Weinidog, y Dirprwy Brif Weinidog, a’r Pwyllgor Gweithredol Gweinidogion.  Mae bob Gweinidog Cynulliad yn gyfrifol am faes gwaith penodol.  Mae rhaid i Weinidogion ateb cwestiynau gan Aelodau o’r Cynulliad Deddfwriaethol ynghylch eu polisïau a’u gweithgareddau.
Sut mae’n cael ei ethol?
Pan rydych chi’n pleidleiso mewn etholiad ar gyfer Cynulliad Gogledd Iwerddon, byddwch chi’n cael cerdyn pleidleiso sy’n rhestru’r ymgeiswyr sy’n ymladd am y chwe sedd yn eich etholaeth.

Ar eich papur pleidleiso, dylech chi roi ‘1’ yn y bocs sydd ger eich ymgeisydd dewis cyntaf, a ‘2’, ger eich ail ddewis, a ‘3’ ger eich trydydd dewis ac yn y blaen.  Gallwch chi wneud hyn ar gyfer pawb rydych chi eisiau pleidleiso drostynt.  Gallwch chi bleidleiso dros gyn gymaint neu cyn lleied o ymgeiswyr ag yr hoffech, ond gallai dylanwad eich pleidlais gael ei gyfyngu os mai dim ond dros dipyn o ymgeiswyr rydych chi’n pleidlesio.

Pleidlais drosglwyddadwy sengl yw’r enw ar y system bleidleiso yng Ngogledd Iwerddon.  Yn y cam cyntaf o gyfri’r pleidleisiau, caiff y pleidleisiau dewis cyntaf eu cyfrif, a chaiff cwota ei gyfrifo.  Y cwota yw lleiafswm nifer y pleidleisiau mae rhaid i ymgeisydd gael i gael ei ethol.  Etholir unrhyw ymgeisydd sydd â nifer cydradd neu uwch na’r cwota o bleidleisiau dewis cyntaf.

Os oes llai na chwe ymgeisydd yn cael eu hethol, caiff y pleidleisiau sy’n weddill eu trosglwyddo i’r ail ddewis.  Os oes seddi yn parhau i fod heb eu llenwi oherwydd bod chwe ymgeisydd heb gyrraedd y cwota, mae ymgeiswyr gyda’r nifer lleiaf o bleidleisiau’n cael eu dileu, ac mae eu pleidleisiau’n cael eu trosglwyddo i’r ail ddewis.  Mae’r broses yn parhau nes bod y chwe sedd wedi eu llenwi.

Felly, os nad yw eich ymgeisydd dewis cyntaf yn cael ei ethol, neu os ydynt yn cael eu hethol gyda ffin fawr, gallai eich pleidlais barhau i gael ei defnyddio i’ch helpu chi i ethol eich ail ddewis.  Yn wir, gallai eich pleidlais gael ei throsglwyddo sawl gwaith wrth i seddi gael eu llenwi, a gallan nhw chwarae rhan mewn ethol salw ymgeisydd neu’r chwech i gyd.

Ym mhle gallaf i ddarganfod mwy?

Gwefan Cynulliad Gogledd Iwerddon